Kendi topraklarımızdaki kaynakları gezerek, dokunarak, koklayarak, bire bir yaşayarak deneyimleyeceğiniz ÇEKÜL Akademi programları şu başlıklarda çeşitleniyor; Kente farklı bakmak için kültürel miras, Yerel tatlar ve kültürel miras, Yaratıcılık ve kültürel miras…

İl Özel İdaresi’nin; 2009 yılında Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nde başlattığı restorasyon çalışmaları, bugünkü yapılan çalışmalarla devam ediyor. Bu çalışma, restorasyon çalışmalarının devamı ve tamamlama niteliğinde olup, Ağustos 2012’de sonlandırılması planlanmaktadır.

Bugüne kadar yapı atıl durumundan arındırılmış, iç mekânlarda tesisat düzenlemelerine başlanmıştır. Fonksiyonuna ilişkin elektrik ve mekanik tesisatıyla ilgili uygulamalar devam etmektedir. Kütüphane ana mekânı olan okuma salonunda, kubbelerdeki kalemişi çalışmaları sürdürülmektedir.
Bu çalışmalarla birlikte; Türkiye’nin ilk devlet kütüphanesi olan Beyazıt Devlet Kütüphanesi’nin bahçesinin ve meydanın kullanım alanı, bulunduğu bölge göz önüne alınarak yeniden düzenlenmektedir.

1980’lerde ana yapıdan ayrı, bahçeye inşa edilmiş ve yemekhane olarak kullanılmış bina yıkılarak, depolama fonksiyonları ana bina içine kaydırılmıştır. Böylelikle özgün avlu yapısı, okuma avlusu olarak projesine göre yeniden düzenlenecektir.

Daha önce imarethane kısmı restore edilen kütüphanede kitap sergileme üniteleri, okuma salonu ve sergileme holleri ile özgün yapı değiştirilmeden yeniden düzenlenecek ve nadir eserler, iklimlendirilmiş vitrinlerin teşhir ve tanzimi ile korumaya alınarak sergilenecektir.

Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Asım Güzelbey, geçen ay açılışı yapılan Prof. Dr. Metin Sözen Eğitim ve Kültür Merkezi’nde düzenlenen basın toplantısında, Gaziantep Şehri Yeraltı Yapıları Envanteri Hazırlanması İşi başlığındaki çalışmalar hakkında bilgi verdi.

Güzelbey, “2004 yılından bu yana Gaziantep’in kültürel mirasının gün yüzüne çıkartılması ve günümüze tekrar kazandırılması için birçok çalışma gerçekleştirdik. Başta kale ve çevresi olmak üzere, birçok han, hamam, kervansaray restore edildi. Ancak Gaziantep’in yeraltı da, en az üstü kadar değerli. Türkiye’de benzeri olmayan zenginlikte bir yeraltı su şebekesi olan livasların olduğunu tespit ettik. Bugünkü mühendislik bilgileri ile bu çalışmanın o dönemde nasıl yapıldığı hayret verici. Teknolojinin olmadığı bir dönemde şehrin her yerine su ulaşımı sağlayan bu sistem büyük bir mühendislik harikası. Gönüllü mağaracılardan oluşan OBRUK Mağara Araştırma Grubu, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi, ÇEKÜL Vakfı ve KUDEB işbirliği ile çalışmalar başladı. Yeraltında, inşaat veya hafriyat çalışmaları sırasında yer yer ortaya çıkan mağara, işlik, atölye ve depolarla bunları birbirine bağlayan tüneller arkeolojik ve antropolojik açıdan son derece önemli” dedi.

Mağara Ekibinden Mimar Emine Hazar ise, “Çeşitli meslek gruplarından oluşan ekibimizle mağaracılık çalışmalarının içinde yer alıyoruz. Bir yıl boyunca Gaziantep’te yapılan çalışmalara katılacağız ve yeraltı su yapısını inceleyeceğiz. Amacımız alt dağıtım su şebeke sistemini çözmek, elde edeceğimiz bilgilerle kentin aynı zamanda bir yeraltı haritasını çıkarmamız mümkün olacak” diyerek bir envanter hazırlanacağına vurgu yaptı.

Basın toplantısının ardından, Büyükşehir Belediye Başkanı Dr. Asım Güzelbey ve Obruk Mağara Araştırma Ekibi, Eblehan’da yer alan tarihi bir Antep evinin altında tespit edilen mağarada kısa süreli bir inceleme yaptı.

‘Tehlike Altındaki 100 Yapı veya Alan Listesi’nde bulunan eserlerden biri de Öşk Manastırı. Manastır, Erzurum’un Tortum İlçesi, Çamlıyamaç Köyü’nde bulunmaktadır. Manastırdan günümüze kilise, üç şapel, yemekhane ve el yazmalarının kopye edildiği ve korunduğu kütüphane binası ulaşmıştır.
Manastır kilisesi, üzerindeki yazıtlara göre 963 – 973 yılları arasında, Gürcü Kralı Kuropalat Adarnese’nin oğulları David (Krallığı 961 – 1001) ve Prens Bagrat (Ölümü 966) tarafından inşa ettirilmiş ve Vaftizci Yahya’ya (Ioannis Prodromos) adanmıştır.

1022 yılında bölgenin Bizans İmparatorluğu denetimine geçmesinden sonra kilisenin yıkılan kubbesi Bizans İmparatoları II. Basileos (Ölümü 1025) ve VIII. Konstantin (Ölümü 1028) tarafından onartılır.
Bölgedeki piskoposluk merkezlerinden biri olan Öşk Manastırı 11. yüzyılda elyazmalarıyla ünlü önemli bir kültür merkezidir. Bu önemini 15. yüzyıla kadar korur. Manastır Kilisesi, 19. yüzyılın sonundan 1980 yılına kadar cami işlevi ile kullanılır. 1985 yılında ise TC Kültür Bakanlığı tarafından tescil edilerek korunması gereken taşınmaz kültür varlıkları arasına alınmıştır.

Öşk Manastır Kilisesi, sonradan eklenen batı bölüm hariç, dıştan 43.80 × 29.70 metre boyutlarındadır. Bu boyutları ile bölgedeki en büyük haç planlı Gürcü kilisesidir. Yapıya giriş kuzey, güney ve batı haç kollarının duvarlarındaki kapılardan sağlanır.

Kare planlı orta mekan, dört serbest destek üzerine oturan yüksek kasnaklı kubbe ile örtülüdür. Kubbeyi taşıyan güneybatı payenin doğusundaki nişin yüzeyine, kiliseyi inşa ettiren Kral David ve prens Bagrat’ın büst tarzındaki tasvirleri işlenmiştir. Merkezi mekan dört yönde, haç kollarıyla genişletilmiştir. Doğu, kuzey ve güneyde eş boyutlu olan haç kolları yarım daire planlı apsislerle sonlanır. Apsislerin iki yanındaki mekanlar ve batı kolun kuzeyindeki mekan iki katlıdır. Merdiveni bulunmayan ikinci kattaki odaların inzivaya çekilen keşişler tarafından kullanıldığı tahmin edilir.

Diğer haç kollarına göre daha uzun olan batı haç kolu, doğu batı doğrultusunda diktörtgen planlıdır. 11. – 12. yüzyıllarda, batı haç kolunun güneyine ve batısına iki yeni mekan eklenmiştir. Batıdaki mekan ayinlerde kullanılan kutsal eşyaların saklanmasına, güneydeki mekan ise hıristiyanlığı yeni kabul edenlerin ibadet etmesine ayrılmış olmalıdır. Kemerlerle kilisenin güneyine açılan güneydeki mekanın içinde, yüzeyi bezeli sekizgen bir sütun bulunur. Sütunun gövdesini kaplayan bitkisel motifler arasında bazı azizlere ait tasvirler, sütun başlığında ise yakarış sahnesi, Aziz Simeon ve Serafimleri yansıtan tasvirler bulunur.

Kilisenin içindeki bir yazıta göre 1036 yılında, Patrik Gagik’in parasal desteğiyle, kilisenin duvarları fresko tekniğindeki resimlerle bezenmiştir. Günümüze sadece kuzey, doğu ve güney apsislerdeki üç İncil konulu sahne ve bazı figürler ulaşmıştır. Kuzey apsisdeki ‘Meryem’in ölümü’ sahnesinden iki melek ve havarilerden bazıları seçilebilir. Güney apsisin sol tarafındaki ‘İsa Çarmıhta’ sahnesinden incil yazarı Yahya ve arkasındaki Roma askeri günümüze ulaşmıştır. Güney apsisin ortasında üstte İsa ve iki yanında Meryem ve Vaftizci Yahya’dan oluşan ‘deisis’ (yakarış) ve bu sahnenin sağında Oltu – Penek’te bulunan Bana Kilisesi’nde yapılan bir düğün resmedilmiştir.

Kilisenin düzgün kesme taşlardan örülen dış duvarları, kör kemer dizileri ve aralarındaki derin nişlerle hareketlendirilmiştir. Dışta pencere ve kapı çerçevelerinde geometrik ve bitkisel bezemelerin içlerinde hayali yaratıklar ile güç ve koruyucu sembolü arslan, kartal, boğa gibi hayvanlar işlenmiştir. Güney duvarda ise yüksek kabartma tekniğinde yapılmış melekler dikkat çekiçidir. Güneydeki kapının üstünde başmelekler Gabriel ve Mikael ve onların altında kartal ve geyikten oluşan bir mücadele sahnesi gösterilmiştir.

Güney duvarın doğusunda, yüksek kabartma tekniğinde beş figür kazınmıştır. Burada ortadaki İsa, solunda Meryem ve sağında Vaftizci Yahya’dan oluşan ‘deisis’ (yakarış) sahnesi bulunur. Bu sahnede, Meryem ve Vaftizci Yahya günahkarların affedilmesi için İsa’ya yakarır. Solda Meryem’in yanında Kral David ve sağda Vaftizci Yahya’nın yanında prens Bagrat yaptırdıkları kilisenin maketini sunarak günahlarından arınmayı umar.

Kilisenin batı duvarındaki iki pencerenin üzerinde sütun üzerinde ibadet eden Aziz Simeon tasviri bulunur. Aziz Simeon kare biçimli bir sütun üzerinde, elleri iki yana açık dua eder halde gösterilmiştir.

Kiliseden sonra manastırın en önemli yapısı yemekhanedir. Ortaçağ manastırlarında yemekhane yemek yeme işlevinin yanında dini içerikli kitapların okunduğu ve toplantıların yapıldığı bir yerdir. Kilisenin 30 metre kuzeyindeki yemekhanenin günümüzde güney duvarı ve örtüsü yıkılmış, zemini toprakla dolmuştur. Kuzey güney doğrultusunda dikdörtgen planlı olan yapı, 33.80 × 18.50 metre boyutlarındadır. Bu boyutları ile kalabalık bir keşiş grubunu ağırlayabilecek kapasitededir. Yapı, kabaca işlenmiş taşlar kullanılarak inşa edilmiş; örtüyü taşıyan paye ve kemerler düzgün kesme taş ile örülmüştür.

Yemekhanenin kuzey duvarına bitişik olan yapının kaynaklarda el yazmaların saklandığı kütüphane binası olduğu belirtilir. Kütüphane binasının dört yönde birer girişi bulunur. Bu girişlerden güneydeki yemekhaneye açılmaktadır.
Manastırın üç şapelinden sadece biri günümüze sağlam olarak ulaşmıştır. Kilisenin 200 metre güneybatısındaki şapel doğu-batı doğrultusunda dikdörtgen planlı tek bir mekândan oluşur. Kilisenin 150 metre güneybatısında ve 50 metre güneyindeki diğer iki şapel büyük ölçüde yıkılmıştır.

Çalışmalar, Prof. Dr. Mine Kadiroğlu, Bülent İşler ve Doğu Anadolu Turizm Geliştirme Projesi (DATUR) ekibi tarafından sürdürülmektedir.

Samsun Valiliği tarafından yayımlanan ‘Samsun Ahşap Camiler’ isimli kitapta 14 cami inceleniyor. Yrd. Doç. Dr. Mehmet Sami Bayraktar, Yrd. Doç. Dr. Eyüp Nefes ve müze araştırmacısı Emine Yılmaz’ın danışmalığında hazırlanan kitabın önsözünde ahşap camilerin genel özellikleri hakkında bilgiler veriliyor.

Vali Hüseyin Aksoy tarafından kaleme alınan önsözde, çantı yapı geleneğinin ürünü bu eserlerin incelenmesinin mimarlık ve sanat tarihi açısından önemine vurgu yapılıyor.

Savunma ve Askeri Yapılar, Dini Yapılar, Ticaret Yapıları, İdari yapılar, Sosyal, Kültürel ve Sağlık Amaçlı Yapılar, Eğitim Yapıları, Su Yapıları, Endüstri Yapıları, Ulaşım Yapıları, Mezar Yapıları ve Anıtlar.

Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Recep Altepe sunuş yazısında, kentin farklı noktalarından başlatılan 250’yi aşkın koruma projesiyle Bursa’nın tarihi dokusunun hissedilmesi için çalıştıklarına, envanter kitabının ise kentin anıtsal eserlerinin ne kadar yoğun olduğuna dikkat çektiğini vurguluyor.

İstanbul’un Laleli semtinde, Beyazıt’tan Aksaray’a inerken İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi karşısında, 18. yüzyıl Osmanlı mimarisinin tipik örneklerinden Koca Ragıp Paşa Kütüphanesi tüm heybetiyle önünüzde durur. İşte bu heybetli yapıyı Özel İdare tüm ayrıntılarını aslına uygun olmasına dikkat ederek restore ediyor.

Ragıp Paşa Külliyesi içinde yer alan kütüphane, Türk kütüphanecilik tarihi açısından da büyük önem taşıyor. İstanbul İl Özel İdaresi, kültür mirası asırlık kütüphanenin restorasyon çalışmalarında zemin kat, tüm cephelerin onarım işi, tavan ve çevre düzenlenmesinde sona yaklaşıyor.

17 Ağustos Depremi’nde büyük zarar gören Ragıp Paşa Kütüphanesi onarımının tamamlanmasıyla birlikte eski arşivine de kavuşmuş olacak.

Dikdörtgen planlı mekân bir büyük, yedi küçük tonoz biçimli kubbe ile örtülüdür. Avluya ve caddeye bakan altışar camı ile günün her saati aydınlık olan, 90 kişilik okuma salonu bulunmaktadır. Merdivenlerden inip tekrar avluya çıkarak asıl kütüphane binasına ulaşmak için adımladığımızda sağımızda bir çeşme, solumuzda ise Koca Ragıp Paşa ve yakınlarına ait mezarlarla karşılaşılır. Mermer söveli ve mermer kemerli asıl giriş kapısı kündekâri bir işçilikle süslüdür.

Kütüphane binası, kenarları 14 metre olan kare planlı bir yapıdır. Binayı örten dokuz kubbeyi, sütunlara oturmuş kemerler taşımaktadır. Ortadaki büyük kubbenin altında süslü tunç parmaklıklarla çevrili kitap dolapları vardır. Özellikle zengin süslemeli tunç parmaklıkların bir diğer örneği yoktur. Dantel gibi işlenmiş bu koruma parmaklıklarının içinde önlü arkalı ve camekânlı üç sıralı kitap rafları yine devrinin özelliklerini yansıtmaktadır.

Duvarlarda ise 18. yüzyıl üslûbu uçuk mavi renkte geometrik düzenli bitki ve çiçek desenleri mekâna ayrı bir güzellik katmaktadır.

İstanbul İl Özel İdaresi, kütüphane ile birlikte Ragıp Paşa Külliyesi’nde yer almakta olan Sıbyan Mektebi, avlu, çeşme ve helalarda da restorasyon çalışmalarını sürdürüyor.

Kadıbeşegil insan hayatındaki anlamı sorguladığı kitabında “Bu kitabı anısına ithaf ettiğim Victor Ananias gibilerin dünya vatandaşlığı yolculuğunun ilk durağı olan ‘erdemli yaşam’ barış, huzur, mutluluk için ön şart” diyor… Salim Kadıbeşegil, ‘Oyun Bitti’nin telif gelirlerini de Buğday Ekolojik Yaşamı Destekleme Derneği’ne bağışladı.

Her insan kendi topraklarından beslenir; topraklarının insanından, bilgisinden, kültürel mirasından beslenir. ÇEKÜL Akademi topraklarımızdaki kaynakları gezerek, dokunarak, koklayarak, bire bir yaşayarak öğretiyor; kültürel mirasımızla beslenen insanımız geleceğin kaynaklarını yaratıyor… Bu bakış açısıyla yani kültüre bakarak yola koyulan ÇEKÜL Akademi eğitimleri çeşitlenerek sürüyor.

2011’in ikinci yarısında Akademi’nin eğitim zincirine yeni konular eklendi. Kente Farklı Bakmak İçin Kültürel Miras başlığı altında Kubbeler, Hikâyeler ve Sinan, Edirnekapı’dan Edirne’ye Sinan, Haliç Kıyılarında Sanayi Mirası eğitimleri var. Yerel Tatlar ve Kültürel Miras konusu Üretici Pazarları ve Geleneksel Çarşılar, Ekolojik Çiftlikler, Lezzet Ustası Kentler olmak üzere üç kolda inceleniyor. Yaratıcılık ve Kültürel Miras ise Yaratıcı Endüstriler için Esin Kaynağı başlığıyla ele alınıyor. Konularının uzmanları tarafından, alan gezileri yapılarak yürütülen eğitimler, bireysel ve kurumsal katılımlara açık…

ÇEKÜL Akademi’nin Tarihi Kentler Birliği (TKB) üyeleri için hazırladığı ‘Kültürel ve Kentsel Koruma’ eğitimleri de devam ediyor. Eylül – Aralık 2011 arasındaki güz döneminde şu eğitimler yapıldı: Koruma projelerinde ‘Bilgisayarlı 3D Modelleme, Kentsel Mirasın Korunması ve Kültür Turizmi, Her Kente Bir Kent Müzesi, Korunan Yapılarda Süreci Belirleyen Yapısal Etmenlerin Analizi ve Uygulama Örnekleri, Korumaya Yönelik Kentsel Canlandırma, Tarihi Yapılarda Koruma ve Onarım Esas ve Uygulamaları, Kent Kimliği ve Kentlilik Bilinci.’

Akademi’nin sınıflarında yine farklı bölgelerindeki belediyelerinden gelen uzman kadrolar vardı. Emirgan’daki Şerifler Yalısı’nda buluşan katılımcılarla, uygulama örneklerini incelemek için alan gezileri de yapıldı. Mart 2011’de ‘Kültürel ve Kentsel Koruma’ eğitimlerinin yeni dönemi başlayacak.